مهديقلى هدايت ( مخبر السلطنه )

مقدمه 6

خاطرات و خطرات ( فارسى )

به حكومت آذربايجان منصوب شد . پس از شروع جنگ‌هاى داخلى آذربايجان ، قورخانهء دولتى را به ملت تسليم كرد و عازم اروپا شد و مشوق و محرك عليقلى خان سردار اسعد به بازگشت به ايران گرديد و بالاخره او را روانهء ايران كرد كه با كمك محمد ولى خان سپهسالار تنكابنى در 1327 تهران را فتح كردند . پس از فتح تهران به دست آزاديخواهان مجددا به حكومت آذربايجان منصوب شد و تا شعبان 1329 مدت دو سال تمام در اين سمت باقى بود . سپس استعفا كرد و عازم اروپا شد و در اواخر همان سال مقارن اولتيماتوم روسيه به ايران ، وارد تهران شد و در شعبان 1330 به حكومت فارس منصوب شد و تا ذيقعده 1333 در فارس خدمت كرد . در 1338 در دولت ميرزا حسن خان مشير الدوله ابتدا به سمت وزير دارايى به كار مشغول شد و مانع از دخالت آرميتاژ اسميت مستشار انگليسى در امر ماليه گرديد و در همان سال كه مصادف با قيام شيخ محمد خيابانى بود براى مرتبهء سوم به حكومت آذربايجان مأمور گرديد . پس از پايان كار شيخ محمد خيابانى گرفتار كودتاى لاهوتى شد . پس از شكست كودتا از راه قفقاز به تهران مراجعت كرد . در 1341 در كابينهء ميرزا حسن خان مستوفى الممالك به وزارت فوايد عامه منصوب شد و در 1306 شمسى مأمور تشكيل كابينه شد و تا 1312 يعنى شش سال متوالى در اين سمت انجام وظيفه كرد . به‌علاوه در بسيارى از كابينه‌ها از قبيل كابينه‌هاى امين السلطان و حسينعلى خان نظام السلطنهء ما فى و ميرزا حسن خان مستوفى الممالك سمت وزارت داشت . به‌همين‌جهات كتاب خاطرات و خطرات او كه با قلمى شيوا و خامه‌اى توانا نوشته شده نه‌تنها مشحون از وقايع مهم تاريخى است بلكه چون بسيارى از مطالب را بىپرده و عريان بيان مىكند مىتواند براى مردان و رجال سياسى نمونه و سرمشقى باشد تا حوادث و وقايع مملكت خويش را آشكارا بنگارند و در اين امر مهم قدم‌هاى مثبت و مؤثرى بردارند . حسن ديگر خاطرات سبك و شيوهء خاص هدايت در نگارش آن است و چون پدرش بنيان‌گزار تلگرافخانه در ايران بوده است غالبا مطالب را در نهايت ايجاز و با فصاحت كامل و با همان روش و به صورتى جذاب و دلپذير بيان كرده است . چاپ اول اين كتاب كه در حيات مؤلف به طبع رسيده بود مدت‌ها ناياب بود و اكنون چاپ دوم آن با همت و زحمت فوق‌العادهء دوست ارجمند و عزيزم آقاى مرتضى مدنى كه تصحيح و نظارت بر چاپ و تهيهء فهرست‌هاى راهنماى كتاب را كه لازمهء هر كتاب تاريخى است تقبل نموده‌اند انتشار مىيابد و بدون شك مزاياى چاپ دوم اين كتاب مرهون زحمات و دقت‌نظرهاى ايشان است . اكبر زوار